نيست بلكه چنان كه در تهذيب التهذيب مىخوانيم : عده‌اى از علما صريحا گفته‌اند كه « وليد بن مسلم » زياد مرتكب خطا و اشتباه مىگردد و يا تدليس در نقل روايت مىكرد . سومين روايتى كه با روايات مذكور به ظاهر مخالفت دارد ، روايت قتاده است . او از انس نقل مىكند كه رسول خدا ( ص ) و ابو بكر ، عمر و عثمان قرائت نماز را با « الحمد للّه رب العالمين » شروع مىكردند . « 1 » ولى اين روايت هم شايد معناى ديگرى داشته باشد كه با روايات مذكور مطابقت كند ، مىتوان گفت كه منظور از « الحمد للّه رب العالمين » در اين روايت ، خود آن آيه نيست بلكه منظور از آن ، سورهء حمد است زيرا گاهى سورهء حمد و يا « فاتحة الكتاب » را با همان نام مىنامند . بنابراين ، معناى روايت چنين خواهد بود كه رسول خدا ( ص ) ، عمر ، ابو بكر و عثمان نماز را با سورهء « فاتحة الكتاب » شروع مىكردند نه اين كه معناى روايت اين باشد كه آنان سوره فاتحه را با جملهء « الحمد للّه » آغاز مىنمودند و در آغاز آن سوره « بسم اللّه » را نمىخواندند . نه تنها اين روايت بلكه بعضى از روايات ديگر نيز با همين بيان آمده و شافعى هم همه آن‌ها را به معانىاى كه ما گفتيم ، حمل نموده است . با اين حساب و با اين تحقيق و بررسى ، معلوم مىشود كه در ميان روايات اين فصل ، كوچك‌ترين تعارض و اختلافى وجود ندارد و رواياتى كه دلالت دارند بر اين كه : رسول خدا ( ص ) هر سوره‌اى كه در نماز مىخواند ، « بسم اللّه » را نيز در آغاز آن تلاوت مىنمود ، كاملا درست و بلا معارض است .

--> ( 1 ) صحيح ترمذى ، 2 / 45 ؛ سنن ابى داود ، 1 / 125 ؛ سنن نسائى ، 1 / 143 .